Ойлик ойнинг охиригача етмаса, нима қилиш керак?

Ойлик охиригача етмаса, аввал пулнинг қаерга кетаётганини 7 кун ёзиб боринг: кечқурун 5 дақиқа кифоя. Кейин ойлик келган куни уни қисмларга бўлинг: мажбурий харажатлар, истаклар, жамғарма. Энг муҳими, рўзғорга ажратилган суммани кунларга бўлиб, кунлик лимитни билиб туринг. Бу усул қўлда ёзишни талаб қилади, лекин бир неча ҳафта ичида қайси харажат ойликни еётгани кўриниб қолади.

Ойлик етмай қолиши уят эмас. Қуйида пул ой давомида қаерга кетишини қандай кўриш ва қолганини кунларга қандай тақсимлашни кетма-кет кўрамиз.

Ойлик нега охиригача етмайди?

Ҳар оилада сабаб ўзгача. Қуйидаги рўйхат статистика эмас, кўпчиликка таниш ҳолатлар:

• Майда харажатлар сезилмайди. Кунига бир-икки марта дўкондан нимадир олиш алоҳида қараганда кичик. Ой охирида эса йиғинди катта. Kun.uz’даги 2025-йил 10-июл мақоласида ҳам баъзан 50–100 минг сўмлик ўнта харид бутун ойликни ютиб қўйиши айтилади.
• Насия ва кредит тўлови ойнинг бошида чиқиб кетади, қолган суммага рўзғорни сиғдириш керак бўлади.
• Мавсумий харажат. Мактаб олди, ҳайит, тўёна, қишда ёқилғи ва коммунал: булар ҳар йили келади, лекин «кутилмаган» деб қабул қилинади.
• Кутилмаган харажат. Меҳмон, дори, техниканинг бузилиши. Захира бўлмаса, ойликдан олинади.

Қайси бири сизники эканини тахмин билан эмас, ёзиб кўриб биласиз.

Пул қаерга кетаётганини қандай билиш мумкин?

Kun.uz мақоласида оддий усул тавсия қилинади: ҳар куни кечқурун 5 дақиқа ажратиб, нимага пул кетганини ёзиб қўйиш. Бир ҳафтадан кейин қайси харажат ортиқча бўлгани кўринади. Муаллифнинг мақсади харажатни кескин қисқартириш эмас, уни назорат қилиш.

Яна бир муҳим нарса: шу 7 кунда ҳеч нарсани ўзгартирманг. Баҳо бермай, фақат ёзинг. Натижани кўриб бўлгач, нимани ўзгартириш кераклиги ўзи маълум бўлади.

Ёзишнинг энг қулай йўли харид заҳоти бир қатор: «нон 8 минг», «такси 25 минг» (суммалар мисол). Карта керак эмас, картасиз харажат ҳисоби ҳақида алоҳида ёзганмиз.

Ойликни келган куни қандай бўлиш керак?

Ойлик қўлга теккан куни уни қисмларга бўлиб қўйиш осон: ҳали ҳеч нарса сарфланмаган. Kun.uz мақоласи ойликни уч қисмга бўлишни маслаҳат беради: яшаш учун, келажак учун ва ўзингиз учун. Мақолада келтирилган шакли — 50/30/20:

• 50% — мажбурий харажат: ижара, коммунал, озиқ-овқат, йўл, дори;
• 30% — хоҳлаган нарсалар: кафе, кино, кийим;
• 20% — жамғарма ёки қарз тўлови.

Мақолада жамғармани биринчи ажратиш, қолганини кейин сарфлаш тавсия этилади. Акс ҳолда жамғарма осон сарфланиб кетади.

Мисол (шартли рақам, бирор ҳудуднинг ўртача ойлиги эмас): ойлик 4 000 000 сўм бўлса.

Бу қолип ҳаммага мос келмайди. Агар ижара ёки насия тўлови ўзи 50% дан ошса, улушларни ўз ҳолатингизга қараб ўзгартиришингиз керак. Қолип — бошланғич нуқта, қонун эмас.

Кунлик лимитни қандай ҳисоблаш мумкин?

Қолган рўзғор пулини ойликкача қолган кунлар сонига бўлинг. Формула:

кунлик лимит = рўзғор пули қолдиғи ÷ ойликкача қолган кунлар

Мисол (тахминий): рўзғор пули қолдиғи 1 800 000 сўм, ойликкача 12 кун қолган бўлса, кунига 150 000 сўм.

Лимит ҳар куни бир хил бўлмайди. Бир куни кўп сарфласангиз, қолган кунларга тушадиган сумма камаяди. Шунинг учун уни ҳар куни қайта ҳисоблаш фойдали: қолдиқ ўзгарган, кунлар ҳам ўзгарган.

Ойлик охири яқинлашганда нима қилиш мумкин?

Агар қолдиқ кунларга етмаётганини кўрсангиз, вақт бор. Бир неча қадам:

1. Рўйхат тузинг. Ойликкача аниқ нима керак: нон, сут, боланинг нарсалари. Ортиқчасини алоҳида ёзинг.
2. Керакли ва хоҳлаган харидни ажратинг. Kun.uz’нинг 2022-йилги мақоласида хариддан олдин «шу нарса менга ҳақиқатан ҳам керакми?» деб сўраш маслаҳат берилади.
3. Бир қисмини кейинга қолдиринг. Баъзи харидларни ойликдан кейин ҳам қилса бўлади.
4. Мажбурий тўловни ўз вақтида тўланг. Ўша мақолада огоҳлантирилишича, кредит ёки коммунал тўлов кечикса, жарима ҳисобланади, бир неча ой тўланмаса, муаммо катталашади.

Қарз сўрашга тўғри келган бўлса, бу айб эмас. Кейинги ойда шу ҳолат такрорланмаслиги учун айнан нима сабаб бўлганини ёзиб қўйинг: кейинги ойликни бўлишда шу ёзув асқотади.

Захира фонди керакми?

Керак, лекин дарров катта сумма керак эмас. Узум Медиа мақоласида захира фонди учун мақсад сифатида 3–6 ойлик асосий харажатга тенг сумма келтирилади, шу мақсадга етгунча ҳар даромаддан 10–15% ажратиш тавсия қилинади. Бу идеал чегара. Ойлик етмаётган оила учун уни дарров бажариш қийин.

Бошлаш учун кичикроқ мақсад қўйса бўлади: масалан, бир ҳафталик рўзғор харажатига тенг сумма. У ҳам кутилмаган кунда ёрдам беради. Мақсад кичик бўлса, етиш ҳам тезроқ бўлади, шундан кейин каттасига ўтиш осонроқ.

Сандиқъда қандай кўринади?

Сандиқ — Telegram’даги картасиз оилавий дафтар. Юқоридаги қадамлар учун унда қуйидагилар бор:

• Ойлик куни. Ойлик келган кунни белгилайсиз, ҳисоб ойликдан ойликкача юради, ой бошидан эмас.
• «Рўзғор пули» конверти. Рўзғорга ажратилган сумма ва ундан қанча қолгани кўриниб туради.
• Тугаш башорати. Рўзғор пули тахминан қачон тугашини кўрсатади.
• Катта ойлик бозорлик алоҳида. Ойига бир марта қилинадиган катта бозорлик кундалик харажатлардан алоҳида ҳисобланади.

Харажатни бир қатор матн, овозли хабар ёки чек сурати билан ёзасиз, карта керак эмас. Бир хабарда бир нечта харажат ҳам ёзилади: «нон 8 минг, сут 14 минг». Оилангиз билан бирга юритиш ҳақида — «Оила» саҳифасида. Пул ойга умуман қандай бўлиниши ҳақида — оилавий бюджет қандай тузилади мақоласида.

Кўп бериладиган саволлар

Рўзғор пули ва ойлик бир нарсами?

Йўқ. Ойлик — бутун тушум, рўзғор пули — ундан озиқ-овқат, коммунал ва кундалик харажатга ажратилган қисм. Ажратилган қисмни алоҳида кўриб бориш етишмовчиликни олдинроқ кўрсатади, чунки ҳамма пул битта умумий суммада аралашиб кетмайди.

Нақд билан ҳам ҳисоб юритса бўладими?

Ҳа. Ҳар харидни ёзиш учун карта керак эмас: суммани ўзингиз ёзасиз. Сандиқъда бир қатор матн етади, масалан «нон 8 минг», овозли хабар ёки чек сурати билан ҳам ёзса бўлади. Асосийси, харажатни харид заҳоти қайд қилиб қўйиш.

Кунлик лимит ҳар куни бир хилми?

Йўқ. Лимит қолдиқ ва қолган кунлар сонига боғлиқ, шунинг учун у ўзгариб туради. Бир куни кўп сарфласангиз, қолган кунларнинг лимити камаяди. Камроқ сарфласангиз, кўпаяди. Шу сабаб уни ҳар куни қайта ҳисоблаш керак.

Ойига қанча йиғиш керак?

Ягона тўғри жавоб йўқ. 50/30/20 қоидасида даромаднинг 20% жамғарма ёки қарз тўлови учун ажратилади (Kun.uz), Узум Медиа эса захира учун 10–15% ни тилга олади. Оиланинг аҳволига қараб бу улуш ўзгаради, кичикдан бошлаш ҳам нормал.

Бу умумий маълумот, молиявий маслаҳат эмас. Мисоллардаги суммалар тахминий, ўз даромадингиз ва харажатингизга мосланг.